Rak sutka
Każde opracowanie na temat raka sutka rozpoczyna się przypomnieniem o jego szczególnie częstym występowaniu i wysokiej śmiertelności. Oba te elementy rzeczywiście istnieją, są bardzo istotne, ale zamiast zarzucać czytelniczkę liczbami o jej ryzyku zachorowania i szansach na 5-letnie przeżycie po rozpoznaniu raka sutka lepiej jest praktycznie pokierować nią tak, aby jej ryzyko zachorowania było najmniejsze z możliwych.
Celem tego artykułu, (czego podkreślenie wydaje się istotne już na wstępie) jest wyłącznie pragmatyka, a nie naukowe opisy w zrozumiałym tylko dla fachowców żargonie medycznym.
Tyle wstępu, a teraz praktyczne uwagi, co należy i co można robić, aby nie umrzeć z powodu raka sutka.
Przede wszystkim należy wiedzieć, co może a co nie może prowadzić do jego powstania. Nie na wszystkie podane poniżej elementy ryzyka ma się wpływ, ale zawsze warto wiedzieć, które z nich można niewielkim kosztem wyeliminować, które zmniejszyć do rozsądnego poziomu, a z którymi pozostaje nam żyć bez możliwości ingerencji.
Świadomość nawet tych ostatnich wbrew pozorom może być cenna, bo w innym świetle może ukazać i określić potrzebę zmian i eliminacji innych czynników obecnych w naszym życiu.
A oto zidentyfikowane przez współczesną statystykę medyczną czynniki ryzyka raka sutka:
Wiek pacjentki > 50 lat - wzrost ryzyka 10x
Najważniejszy element ryzyka. Rak sutka jest rakiem kobiet dojrzałych - prawdopodobieństwo zgonu z powodu raka sutka przed 20 rokiem życia jest praktycznie równe 0%, i wzrasta od 10 przypadków na 100 tyś Polek w wieku 25-39 lat i aż do 65 przypadków w wieku 60-74 lat.
Obciążenie reproduktywne - wzrost ryzyka 3x
Miesiączka - wczesne wystąpienie - przed 16 rokiem życia i późny zanik - po 55 roku życia, a także brak ciąż lub późna ciąża po 35 roku życia.
Zaburzenia hormonalne przed okresem klimakterium, niezdiagnozowane odpowiednimi badaniami poziomów hormonów i niewłaściwie leczone.
Promieniowanie jonizujące wzrost ryzyka 3x
Pole elektromagnetyczne - wzrost ryzyka prawdopodobny u kobiet, udowodniony u mężczyzn.
Dotyczy zwłaszcza młodych dziewcząt oraz kobiet będących po raz pierwszy w ciąży.
Promieniowanie elektromagnetyczne (monitory, bliskie i długie przebywanie wśród urządzeń elektrycznych, mieszkanie w sąsiedztwie linii energetycznych wysokiego napięcia itp.) może stanowić czynnik ryzyka, choć badania nie są jednoznaczne.
Obciążenie rodzinne - wzrost ryzyka 2x
Od czasów starożytnego Rzymu zauważono częstsze występowanie raka sutka w pewnych rodzinach. Praktycznie jeśli ktoś z najbliższej rodziny - matka, siostra, ciotka miał raka sutka, to ryzyko jego powstania wzrasta dwukrotnie, a jeśli 2 osoby z jednej rodziny miały raka, ryzyko wzrasta 14-krotnie.
Leki stosowane przewlekle - wzrost ryzyka 2x
Leki antykoncepcyjne - im dłużej są stosowane, tym ryzyko wzrasta bardziej, a dotyczy to zwłaszcza kobiet, które jeszcze nie rodziły i stosują antykoncepcję hormonalną ponad 4 lata.
Leki stosowane w leczeniu objawów wypadowych po menopauzie - dotyczy to zwłaszcza przypadków podawania leków bez badań wstępnych, bez indywidualizacji dawek i bez wykonywania badań kontrolnych.
Otyłość - wzrost ryzyka 1,5x
Wynika prawdopodobnie z nadmiernego wytwarzania pewnych substancji hormonalnych przez tkankę tłuszczową.
Rodzaj pożywienia
Czynnikiem ryzyka jest nadmierna podaż tłuszczów i alkoholu, nawet w niewielkich ilościach, rzędu 24 g dziennie, ale spożywanego stale - wzrost ryzyka 1,3x.
Natomiast beta-karoten, vit. C i błonnik, czyli produkty roślinne znamiennie zmniejszają ryzyko o 0,4x
Inne istniejące nowotwory - wzrost ryzyka 0,6x
Rak trzonu macicy, jajnika, jelita grubego, u mężczyzn rak stercza.
Za niepewne uznaje się: wpływ promieniowania jonizującego w czasie wykonywania mammografii, obecność wyczuwalnych zmian w sutku typu torbiele, brodawczaki przewodowe itp., ekspozycja na środki ochrony roślin, używanie farb do włosów, opalanie się.
Natomiast nie ma wpływu (wbrew obiegowym opiniom): palenie papierosów, obecność implantów silikonowych w piersiach, picie kawy, poziom selenu w organizmie (istniała do niedawna teoria o jego ochronnej roli w zapobieganiu raka sutka), zażywanie środków uspokajających, witaminy.
Wniosek z analizy w/w czynników może być tylko jeden - każda kobieta po 50 roku życia jest zagrożona, bo dożywając do tego czasu praktycznie niemożliwe było uniknięcie czynników ryzyka.
Zmiany i dolegliwości sutka w odniesieniu do zagrożenia rakiem:
Ból sutków. Objaw niecharakterystyczny dla raka sutka, występuje tylko w ok. 10% przypadków i przy znacznie zaawansowanym procesie. Występuje w takich przypadkach jednostronnie, jest ściśle ograniczony do jednego fragmentu sutka i nie wykazuje związku z cyklem miesiączkowym.
Wnioski:
- jednoczesne bóle obu sutków oraz pojawianie się ich w pewnych stałych okresach cyklu miesiączkowego świadczą o możliwych zaburzeniach hormonalnych a nie istnieniu raka sutka.
- należy udać się do endokrynologa-ginekologa i dokonać analiz hormonalnych cyklu.
Zmiany włóknisto-torbielowate (zmiany mastopatyczne). Określenie często spotykane w opisach mammograficznych. Zmiany te występują u ok. 50% kobiet, najczęściej u miesiączkujących i dotyczą obu sutków. Kobieta sama wyczuwa w piersi charakterystyczne zgrubienia przypominające nieco przy delikatnym dotyku gronka porzeczek. Skóra nad tym miejscem może być zaczerwieniona, a u 90% kobiet ze stwierdzoną mastopatią występuje ból sutków zazwyczaj przed i podczas miesiączki. Mastopatia jest związana z nieregularnościami w miesiączkowaniu (powstałymi na tle nawet niewielkich zaburzeń hormonalnych), narasta w miarę upływu lat i staje się szczególnie dokuczliwa po 40 roku życia.
Wnioski:
- jak wyżej przy opisie bólów sutka
- sama pacjentka może sobie pomóc dobierając biustonosz odpowiednio dopasowany i unieruchamiający piersi w czasie chodzenia.
Zmiany zapalne. Najczęściej jest to jednostronne, bolesne obrzmienie fragmentu sutka o wyraźnie zwiększonej temperaturze, a nawet może się pojawiać na powierzchni sutka widoczny pod cienką ścianą z tkanek powierzchownych zbiornik z ropą.
Wnioski:
- nie czekać, aż “samo przejdzie” - pójść do lekarza, gdzie można się spodziewać zapisania antybiotyku, ale przy braku poprawy po tygodniu lekarz prawdopodobnie zaproponuje wykonanie badań dodatkowych (zazwyczaj USG) oraz ewentualnie tzw. biopsję cienkoigłową (nakłucie diagnostyczne zmiany).
Wyciek z brodawek. Powód jego powstania jest różny. Po 60 roku życia krwisty wyciek jest związany z obecnością raka sutka u jednej trzeciej kobiet, ale u młodszych tylko u 3-10% kobiet. Pozostałe 90-95% przypadków u kobiet miesiączkujących ma tło łagodne i obejmuje przede wszystkim zaburzenia hormonalne przebiegające z podwyższeniem hormonu zwanego prolaktyną - w takim przypadku charakterystyczne jest jeszcze rzadkie miesiączkowanie oraz kłopoty z zajściem w ciążę.
Wnioski:
- udać się do endokrynologa - ginekologa, gdzie będzie przeprowadzona diagnostyka hormonalna cyklu płciowego oraz określenie, czy w wydzielinie jest krew
Guz piersi wyczuwalny przez sama pacjentkę. Absolutnie nie każdy guz jest nowotworem złośliwym - przeciwnie - olbrzymia większość to zmiany łagodne. Torbiele, gruczolakowłókniaki mnogie lub pojedyncze i wiele innych zmian nie mają nic wspólnego z nowotworem złośliwym, a ich identyfikacja jest możliwa badaniem mammograficznym, a przed 35 rokiem życia badaniem USG.
Wnioski:
- nie wpadać w panikę po stwierdzeniu, że wyczuwa się w piersi pojedynczy twardy guzek. Jest to prawie zawsze w młodym (przed 50 rokiem życia) wieku zmiana łagodna. Należy jednak wtedy bezwzględnie i natychmiast udać się do lekarza, ale wcześniej można wykonać mając mniej niż 50 lat - ultrasonografię, a po 50 roku życia - mammografię.
Istnieją 3 podstawowe metody wczesnego wykrywania raka sutka:
- mammografia
- samokontrola
- badanie przez lekarza
Obie posiadają wady i zalety i dobrze jest, aby każda kobieta je znała.
Mammografia - badanie niewątpliwie najczulsze z możliwych, jednak:
- przed 50 rokiem życia budowa gruczołu sutkowego kobiety powoduje, że uzyskany obraz badania mammograficznego jest trudny do interpretacji, czasem wręcz nieczytelny z powodu wpływu hormonów jajnika na budowę sutka.
- ok. 20% raków nawet u pacjentek po klimakterium pozostaje niewykrytych, m. inn. z powodu trudności w interpretacji obrazu.
- promieniowanie jonizujące stosowane w badaniu mammograficznym nie jest zupełnie
obojętne i nie da się zupełnie wykluczyć ryzyka z nim związanego. Ewentualne korzyści badania przeważają jednak nad ryzykiem wpływu rakotwórczego promieniowania na komórki tkanki gruczołowej sutka, stąd wniosek, że nie należy mammografii wykonywać częściej niż to zalecane.
Samokontrola - badanie które ma pozornie same zalety - jest tanie, tak częste jak to sobie życzy sama pacjentka. Problemem są:
- nauczenie pacjentki techniki badania piersi. Nie ma powszechnie dostępnych w Polsce ani specjalnych silikonowych modeli piersi do nauki wykrywania guza piersi ani miejsc, w których mogłaby się tego nauczyć pod kierunkiem przeszkolonej osoby.
- świadome negowanie istnienia guza w czasie jego wykrycia. Wiele kobiet, które w czasie kąpieli wyczują zgrubienie piersi, którego przedtem nie było jest skłonnych do zaprzeczania temu, usuwania z myśli potrzebę dalszego działania diagnostyczno-leczniczego. Żyją tak jak do tej pory, wykształcając w swoim umyśle psychologiczny mechanizm obronny typu “jak o tym nie myślę, to tego nie ma”.
Reasumując należy stwierdzić, że wczesne objawy raka sutka są często na tyle skąpe i niecharakterystyczne, że każda kobieta powinna zwracać uwagę na wszelkie “odstępstwa od dotychczasowej normy”.
Szczególnej uwadze należy poświęcić zewnętrzny górny kwadrant (”ćwiartkę”) sutka, tam umiejscawia się większość nowotworów, ale także zmiana wyglądu lub konsystencji innych fragmentów sutka jak wciągnięcie brodawki, powiększenie, wyciek z brodawki powinny zasugerowac pacjentce potrzebę dalszych działań.
Lek. Med. Leszek Radomyski
www.hormony.pl
Powiązane informacje:
Wykop
Gwar.pl
